Steeds meer ondernemers gebruiken AI voor hun bedrijf. Niet alleen voor teksten en ideeën, maar ook voor logo’s, huisstijlen en andere visuele uitingen. Begrijpelijk: het is snel, betaalbaar en de resultaten ogen vaak professioneel. Toch schuilt daarin een juridisch risico dat makkelijk wordt onderschat.
Een recente uitspraak van de Duitse kantonrechter in München laat dat scherp zien. De rechter oordeelde dat logo’s die met AI waren gemaakt, ook als daarbij gedetailleerde prompts zijn gebruikt en achteraf nog aanpassingen zijn gedaan, niet auteursrechtelijk beschermd waren.
Wat speelde er in deze zaak?
In de zaak ging het om drie logo’s die met AI waren gegenereerd op basis van uitgebreide prompts. Daarna gaf de gebruiker aanvullende instructies om de resultaten verder aan te passen, bijvoorbeeld op het gebied van stijl, details, kleuren en correcties.
Op het eerste gezicht lijkt dat een creatief proces. Er is tijd in gestoken, er zijn keuzes gemaakt en het eindresultaat is actief bijgestuurd. Toch vond de rechter dat niet voldoende. De instructies waren vooral technisch, corrigerend en resultaatgericht en de wezenlijke creatieve keuzes lagen nog steeds bij de AI.
Waarom geen auteursrechtelijke bescherming?
Auteursrecht ontstaat alleen als een werk het resultaat is van menselijke creatieve keuzes die de persoonlijkheid van de maker weerspiegelen. Dat is al jaren het uitgangspunt binnen het Europese auteursrecht.
Daarvan is niet snel sprake wanneer iemand vooral instructies geeft aan een AI-systeem, fouten laat herstellen of in algemene termen vraagt om iets mooier, realistischer of artistieker te maken. Hierbij is de tijdsinvestering, het aantal prompts of bewerkingen niet doorslaggevend. De centrale vraag is of het uiteindelijke resultaat echt voortkomt uit vrije en creatieve keuzes van de mens.
Kortom: veel prompten is nog geen ontwerpen.
Ook relevant in Nederland
Hoewel deze uitspraak uit Duitsland komt, is deze ook voor Nederlandse ondernemers van belang. De rechter baseerde zich op Europese auteursrechtelijke criteria, en juist op dat punt is het auteursrecht binnen de EU grotendeels geharmoniseerd. Ook de Nederlandse rechter zal dus de onderliggende redenering zwaar meewegen.
Waar moet u als ondernemer op letten?
Bij het ontwerpen van logo’s, huisstijlen en andere merkuitingen is voorzichtigheid geboden. Een logo is immers meer dan alleen een mooi plaatje. Het is vaak de visuele kern van een onderneming. Ondernemers willen daar niet alleen commercieel gebruik van maken, maar het ontwerp ook kunnen beschermen tegen anderen. En daar zit het risico. Als op een met AI gemaakt logo geen auteursrecht rust, kan het lastig zijn om op te treden tegen anderen die een vergelijkbaar ontwerp gebruiken.
Let daarom op het volgende:
- Gebruik AI als hulpmiddel, niet als ontwerper
AI kan prima dienen als startpunt voor inspiratie of eerste concepten. Maar wie juridische bescherming wil opbouwen, doet er verstandig aan om de creatieve kern niet volledig aan AI over te laten. - Zorg voor “MI” (menselijke inventiviteit) in plaats van AI
Niet alleen prompts geven of fouten corrigeren, maar zelf keuzes maken over vorm, compositie, stijl, uitstraling en uitwerking. Hoe zichtbaarder die menselijke creatieve inbreng, hoe sterker de juridische positie kan zijn. - Leg het ontstaansproces vast
Bewaar schetsen, tussenversies, feedbackrondes en bewerkingen. Daarmee kan later beter worden aangetoond dat het uiteindelijke ontwerp niet alleen uit AI-output bestaat.
Vergeet het merkenrecht niet!
Naast auteursrecht is voor ondernemers ook merkbescherming belangrijk. Het merkenrecht kijkt niet naar creatieve oorsprong, maar naar onderscheidend vermogen en het daadwerkelijke gebruik in de markt. Of een naam door jou zelf is bedacht of met hulp van AI tot stand is gekomen, is voor het merkenrecht niet doorslaggevend. Tegelijk schuilt er wel een risico aan het gebruik van AI bij merkcreatie. Vaak is niet inzichtelijk op welke bronnen of patronen een AI-systeem zijn suggesties baseert. Daardoor bestaat het risico dat een voorgesteld ontwerp te veel overeenkomt met een al bestaand (beeld)merk. Dat kan onbedoeld leiden tot een conflict bij registratie. Een merkcheck vooraf blijft daarom essentieel. Een AI-gegenereerd logo kan dus wel als beeldmerk bescherming krijgen tegen verwarrend gebruik door anderen, maar dat lost de onzekerheid over auteursrecht niet op. Merkbescherming is daarom een waardevolle aanvulling, maar geen volledige oplossing.
De belangrijkste les
AI kan ondernemers veel snelheid en inspiratie bieden, maar neemt de juridische verantwoordelijkheid niet over. Het blijft een hulpmiddel, geen maker en geen rechthebbende. Daarom is het belangrijk dat de ondernemer omtrent de IE-rechten zelf de regie houdt: bij het maken van creatieve keuzes, het beoordelen van de uitkomst en het controleren of een naam of logo juridisch voldoende beschermd en bruikbaar is. Wie AI op die manier inzet, benut de voordelen van de technologie zonder de juridische basis uit het oog te verliezen. Zo wordt AI geen eindpunt, maar een slim vertrekpunt voor het opbouwen van een sterk en goed beschermd merk. En last but not least, blijf uw MI gebruiken!
Heeft u vragen over auteursrechten of wilt u weten hoe u uw creatieve werk het beste juridisch beschermt? De ondernemingsjuristen van The Legal Company denken graag met u mee. Neem gerust contact op via info@thelegalcompany.nl of bel 020-3450152.
