Een geschillenregeling op papier, maar geen oplossing in de praktijk: wat als aandeelhouders tegenover elkaar komen te staan?
Een onderneming die goed draait, twee aandeelhouders die ieder voor 50% deelnemen en een verschil van inzicht over de toekomstige koers. Het klinkt als een herkenbare ondernemerssituatie. Maar wat gebeurt er als aandeelhouders er samen niet meer uitkomen en belangrijke besluiten daardoor geblokkeerd raken? Een recente uitspraak van de Rechtbank Amsterdam laat zien dat een contractueel overeengekomen geschillenregeling niet altijd voldoende is om een dergelijke impasse te doorbreken.
Een verschil van inzicht over de toekomst
In de zaak die aan de Rechtbank Amsterdam werd voorgelegd, stonden twee aandeelhouders van PartnerBoost B.V. tegenover elkaar. Beiden hielden indirect 50% van de aandelen en waren tevens bestuurder. De onderneming richtte zich op het verbeteren van samenwerkingen tussen Microsoft en andere bedrijven en draaide goed.
In oktober 2025 ontstond het plan om de activiteiten uit te breiden naar Duitsland. Daar zou voldoende marktvraag voor zijn en bovendien was een geschikte kandidaat gevonden om de Duitse activiteiten op te zetten. Aanvankelijk onderzochten beide aandeelhouders gezamenlijk de mogelijkheden. Uiteindelijk zag één van hen de uitbreiding toch niet zitten en moest de onderneming zich eerst focussen op de verdere groei in Nederland en was daar de bestuurlijke basis nog onvoldoende stabiel.
De andere aandeelhouder zag juist een belangrijke commerciële kans die niet onbenut mocht blijven. Door de 50/50-verhouding konden belangrijke besluiten niet zonder instemming van beide aandeelhouders worden genomen. Een impasse was het gevolg.
De geschillenregeling biedt geen uitkomst
Om dergelijke situaties te voorkomen, hadden partijen in hun aandeelhoudersovereenkomst een zogenaamde deadlockregeling opgenomen. Bij een impasse moest eerst een nieuwe algemene vergadering worden bijeengeroepen. Als ook daar geen overeenstemming werd bereikt, moesten partijen proberen het geschil via mediation op te lossen. Voor geschillen die daarna bleven bestaan, was de bevoegde rechter in Amsterdam aangewezen.
De aandeelhouder die voor uitbreiding naar Duitsland was, stelde dat zij deze stappen had doorlopen. Er hadden inmiddels twee algemene vergaderingen plaatsgevonden, maar overeenstemming bleef uit. De andere aandeelhouder weigerde vervolgens mee te werken aan mediation.
Daarop stapte de voor uitbreiding pleitende aandeelhouder naar de voorzieningenrechter. Zij vorderde onder meer dat de andere aandeelhouder zou worden verplicht mee te werken aan de uitbreiding naar Duitsland, dan wel dat zij toestemming zou krijgen om buiten de gezamenlijke onderneming om vergelijkbare activiteiten te ontplooien.
De voorzieningenrechter grijpt niet in
De voorzieningenrechter wees de vorderingen af. Hoewel sprake was van een fundamenteel verschil van inzicht, zag de rechter onvoldoende aanleiding om in te grijpen in het ondernemingsbeleid. Beide aandeelhouders hadden hun standpunten gemotiveerd onderbouwd en waren niet lichtzinnig tot hun overtuiging gekomen.
Volgens de voorzieningenrechter is het in beginsel aan het bestuur (met goedkeuring van de aandeelhoudersvergadering) om te bepalen of de commerciële kansen moeten worden benut. Dat uitbreiding naar Duitsland mogelijk winstgevende groei zou opleveren, was onvoldoende om rechterlijk ingrijpen te rechtvaardigen en de weigerachtige bestuurder en aandeelhouder te dwingen dat besluit toch te nemen. De continuïteit van de onderneming kwam immers niet in gevaar.
De rechter benadrukte wel dat van de weigerachtige bestuurder en aandeelhouder mocht worden verwacht dat zij op korte termijn mediation zou opstarten. Daartoe was zij contractueel verplicht. De rechter kon haar echter niet verplichten daadwerkelijk aan mediation deel te nemen, omdat vrijwilligheid een uitgangspunt van mediation is.
Had de Ondernemingskamer uitkomst kunnen bieden?
Juist op dit punt is de uitspraak interessant. Partijen hadden in hun aandeelhoudersovereenkomst gekozen voor de reguliere rechter in Amsterdam. De voorzieningenrechter stelt zich bij geschillen over de commerciële koers van een onderneming terughoudend op. Dat is anders bij de Ondernemingskamer, die binnen een enquêteprocedure over ruime bevoegdheden beschikt om in te grijpen in de verhoudingen binnen een vennootschap. Zo kan zij bijvoorbeeld een bestuurder tijdelijk schorsen of een tijdelijke bestuurder benoemen om een impasse te doorbreken.
Dat betekent overigens niet dat de Ondernemingskamer in deze situatie zonder meer zou hebben ingegrepen om een bestuurder en aandeelhouder te dwingen voor te stemmen. Daarvoor moet onder meer sprake zijn van een toestand van de rechtspersoon die onmiddellijke voorzieningen noodzakelijk maakt. Het enkele mislopen van een mogelijk winstgevende investeringskans zou daarvoor onvoldoende zou zijn geweest wat mij betreft. Ook deze route biedt dus geen garantie op het doorbreken van een impasse. Soms moet men ook gewoon accepteren dat als één bestuurder/aandeelhouder géén nieuwe avonturen wil, de ander zich daar gewoon bij heeft neer te leggen. Zeker als er geen verlies door ontstaat of als de onderneming hierdoor bestaansrecht verliest of niet meer door kan.
Wat kunnen ondernemers hier verder van leren?
Deze uitspraak laat verder zien dat het niet voldoende is om in een aandeelhoudersovereenkomst simpelweg een geschillenregeling op te nemen. Ondernemers moeten ook nadenken over de vraag welke instantie uiteindelijk over een geschil moet oordelen en welke mogelijkheden die instantie heeft om een impasse daadwerkelijk te doorbreken.
Een regeling die uitsluitend voorziet in overleg, mediation en een gang naar de reguliere rechter biedt niet altijd voldoende houvast. Het verdient daarom aanbeveling om verschillende scenario’s uit te werken. Ook moeten de statuten en aandeelhoudersovereenkomst goed op elkaar aansluiten, zeker wanneer sprake is van een 50/50-verhouding.
Voorkomen is beter dan procederen
Een verschil van inzicht tussen aandeelhouders hoeft geen probleem te zijn. Het wordt dat wel wanneer een onderneming daardoor niet meer vooruit kan. Juist daarom is het belangrijk om vooraf duidelijke afspraken te maken over besluitvorming en de mogelijkheid om een impasse te doorbreken.
De ondernemingsjuristen van The Legal Company helpen u graag bij het opstellen en beoordelen van aandeelhoudersovereenkomsten en statuten. Daarbij kijken wij niet alleen naar de afspraken tijdens een succesvolle samenwerking, maar juist ook naar de situatie waarin aandeelhouders het niet meer met elkaar eens zijn. Neem gerust contact met ons op via info@thelegalcompany.nl of 020-3450152.
Blog van onze ondernemingsjurist mr. Niels Terlouw.