Ontwerpt, produceert of verkoopt u producten zoals meubels, lampen of andere gebruiksvoorwerpen? Dan is het baanberekende Mio & Konektra-arrest van het Hof van Justitie van de EU van 4 december 2025 over een Palais-tafel en een modulair meubelsysteem van Haller voor u van groot belang.
In dit arrest verduidelijkt het Hof de auteursrechtelijke criteria voor auteursrechtelijke bescherming van gebruiksvoorwerpen en geeft zij voor het eerst expliciete handvatten voor de beoordeling van auteursrechtinbreuk. De bescherming van productvormgeving wordt ruimer, terwijl het inbreukrisico tegelijk toeneemt.
In deze blog wordt toegelicht wat dit arrest betekent voor ondernemers in de praktijk.
Wanneer is uw product auteursrechtelijk beschermd?
Het auteursrecht beschermt ieder zogenoemd “werk”. Dit staat als volgt beschreven in artikel 1 van de Auteurswet: “Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.”
Uw product is beschermd als dit het resultaat is van vrije en creatieve keuzes en daarmee de persoonlijkheid van de maker weerspiegelt. Doorslaggevend is of de ontwerper bij het ontwerpen ruimte had om keuzes te maken en of die keuzes zichtbaar zijn in het eindproduct.
Voor gebruiksvoorwerpen gelden geen strengere eisen dan voor andere werken. Een tafel, kast of modulair systeem kan dus net zo goed auteursrechtelijk beschermd zijn als een boek of foto.
Voldoet uw ontwerp aan deze voorwaarden, dan ontstaat de bescherming automatisch. Registratie is dan ook niet nodig. U heeft dan het exclusieve recht om uw ontwerp te gebruiken en kunt zich verzetten tegen het kopiëren, namaken, aanpassen of verhandelen ervan zonder uw toestemming. Auteursrecht en modellenrecht kunnen bovendien naast elkaar bestaan en staan ook los van elkaar.
Wat zijn géén ‘vrije en creatieve keuzes’?
Niet elke ontwerpkeuze kan auteursrechtelijk beschermd worden. Keuzes die noodzakelijk zijn vanwege technische beperkingen zijn niet creatief in auteursrechtelijke zin. Is de vorm van een product dus volledig technisch bepaald, dan bestaat daarop géén auteursrechtelijke bescherming.
Dat betekent echter niet dat functionele producten nooit beschermd kunnen zijn. Zodra er ruimte is voor eigen ontwerpkeuzes, kan auteursrecht ontstaan. Die keuzes tellen alleen mee als deze het product een eigen en herkenbare uitstraling geven. Ook ‘vrije’ keuzes zijn dus pas relevant als deze het ontwerp daadwerkelijk onderscheiden en de persoonlijke stempel van de maker dragen.
Ook keuzes die u wél vrij kunt maken, tellen alleen mee als deze de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelen door aan het voorwerp een uniek aspect te geven.
In de praktijk blijven deze criteria vaag en afhankelijk van interpretatie. Het Hof geeft een soort bewijsregel: indien de beweerdelijk inbreukmaker aanvoert dat hij onafhankelijk van het ‘eisende’ werk zijn product heeft gemaakt, dan moet hij dat kunnen aantonen. Juist daarom is het voor auteurs belangrijk om creatieve keuzes vast te leggen en voorzichtig te zijn met het overnemen van herkenbare ontwerpelementen van bestaande producten.
Moet uw ontwerp uniek zijn?
Het korte antwoord is nee. Uw ontwerp hoeft niet volledig nieuw of revolutionair te zijn. Ook het gebruik van bestaande vormen of inspiratiebronnen sluit auteursrechtelijke bescherming niet uit.
Factoren zoals marktbekendheid, inspiratie of de intentie van de ontwerper kunnen worden meegewogen, maar zijn niet doorslaggevend.
Wanneer is er sprake van inbreuk?
U maakt inbreuk op auteursrecht als u zonder toestemming creatieve onderdelen van een beschermd ontwerp overneemt. Dat hoeft geen volledige kopie te zijn: ook het overnemen van een klein maar herkenbaar detail kan al voldoende zijn, zolang dat detail de persoonlijkheid van de maker weerspiegelt.
Sinds 1995 werd in Nederland bij de beoordeling van auteursrechtinbreuk vooral gekeken naar de totale indruk van producten. Het Hof heeft in haar uitspraak van 4 december 2025 deze maatstaf verlaten. Voor de vaststelling van een inbreuk oordeelt het Hof dat de totaalindruk van beide objecten en de mate van originaliteit van het oorspronkelijke object irrelevant zijn. De toets is enkel of creatieve elementen herkenbaar terug te vinden zijn in het beweerdelijk inbreukmakende object.
Conclusie: wees dus voorzichtig met kopiëren van elementen uit bestaande producten.
Praktische tips voor ondernemers
Om risico’s te beperken is het dus verstandig om:
- creatieve keuzes expliciet vast te leggen, zodat duidelijk is welke onderdelen van het ontwerp auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn;
- ontwerpdocumentatie te bewaren, zoals schetsen, versies en ontwerpbeslissingen, om later te kunnen aantonen dat sprake is van eigen creatie;
- terughoudend te zijn met het ‘inspireren’ op bestaande ontwerpen, omdat het overnemen van herkenbare creatieve elementen snel tot inbreuk kan leiden;
- na te gaan of aanvullende bescherming wenselijk is, bijvoorbeeld via het modellenrecht of het merkenrecht. Bedenk daarbij dat een mogelijke registratie noodzakelijk kan zijn.
Heeft u ondersteuning nodig bij de auteursrechtelijke bescherming van uw werken of bij de beoordeling van inbreukrisico’s? De ondernemingsjuristen van The Legal Company helpen u daar graag bij. Neem gerust contact op via info@thelegalcompany.nl of bel 020-3450152.
