De Zelfstandigenwet moet duidelijkheid bieden over de vraag wanneer iemand als zelfstandige kan werken. Maar of de wet dat ook daadwerkelijk gaat doen, is nog maar de vraag. De internetconsultatie heeft in ieder geval stevige kritiek opgeleverd: van de 1.172 reacties is maar liefst 85% negatief over het wetsvoorstel in de huidige vorm.
Hoewel het kabinet werkt aan een alternatief voor de huidige beoordeling van arbeidsrelaties, is er voor opdrachtgevers ondertussen weinig reden om achterover te leunen. De handhaving op schijnzelfstandigheid gaat door en vanaf 1 januari 2027 vervalt de zachte landing in zijn totaliteit.
Veel kritiek op de uitwerking Zelfstandigenwet
Het wetsvoorstel beoogt een tweetal toetsen te introduceren: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Wie aan beide toetsen voldoet, komt in aanmerking voor een zogenoemde ‘veilige haven’. Daarmee moet vooraf duidelijk zijn dat sprake is van zelfstandig ondernemerschap en niet van een arbeidsovereenkomst.
Dat uitgangspunt kan op brede steun rekenen. De uitwerking daarvan blijkt echter een stuk minder populair. Uit de analyse van ZiPconomy blijkt dat 85% van de respondenten negatief of zeer negatief is over het wetsvoorstel. Opvallend is dat ook van de respondenten die het doel van de wet uitdrukkelijk ondersteunen, 81% kritisch is over de voorgestelde uitwerking.
Het grootste struikelblok is de eis dat een zelfstandige in twee jaar tijd minimaal drie opdrachtgevers moet hebben gehad. Maar liefst 74% van de indieners maakt hier bezwaar tegen. Vooral in de ICT-sector en bij interim- en advieswerkzaamheden wordt deze eis als problematisch ervaren. Langlopende opdrachten bij één opdrachtgever zijn daar immers eerder regel dan uitzondering. Ook de verplichte besteding aan voorzieningen en de voorgestelde resultaatverplichting roepen vragen op.
Niet alleen zelfstandigen zijn kritisch. Ook brancheorganisaties, intermediairs en opdrachtgevers wijzen op praktische bezwaren. Zo wordt gevreesd dat de ‘’veilige haven’’ in de praktijk juist een nieuwe inhuureis wordt, waardoor zelfstandigen die niet aan alle criteria voldoen, buiten de boot vallen. Ook bestaat onduidelijkheid over de positie van intermediairs en de vraag wie in dat geval als opdrachtgever moet worden aangemerkt.
Minister Aartsen heeft inmiddels toegezegd het voorstel aan te passen als de weerstand te groot is. Het moge daarmee duidelijk zijn dat de huidige tekst nog niet het eindstation is.
De Zelfstandigenwet is voorlopig toekomstmuziek
Opdrachtgevers moeten zich wel realiseren dat de wet voorlopig nog niet van kracht is. Na verwerking van de consultatiereacties moet het voorstel nog verder worden uitgewerkt, voor advies naar de Raad van State en vervolgens door beide Kamers worden behandeld. De beoogde inwerkingtreding is bovendien pas 1 januari 2028.
De bestaande wettelijke kaders en rechtspraak blijven tot die tijd dus leidend bij de beoordeling van arbeidsrelaties. Daarbij blijft de holistische toets uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad het uitgangspunt. Niet één afzonderlijk criterium, maar alle relevante omstandigheden van het geval worden in onderlinge samenhang beoordeeld bij de vraag of er al dan niet sprake is van schijnzelfstandigheid.
Vanaf 1 januari 2027 geen zachte landing meer
Voor opdrachtgevers ligt de meest urgente ontwikkeling nu niet bij de Zelfstandigenwet, maar het vervallen van de zachte landing per 1 januari 2027. In 2025 en 2026 gold nog een gedeeltelijke zachte landing waardoor er in beginsel geen verzuimboetes werden opgelegd, maar vanaf 1 januari 2027 komt deze tegemoetkoming te vervallen. Ook volstond de Belastingdienst gedurende de zachte landing veelal met bedrijfsbezoeken waarin opdrachtgevers vaak eerst een waarschuwing werd gegeven. Vanaf 2027 zal de Belastingdienst echter meteen overgaan tot een boekenonderzoek.
Wat kunnen opdrachtgevers nu al doen?
Wij adviseren ondernemingen om de komende periode te benutten voor een kritische inventarisatie van hun huidige zzp-bestand. Breng in kaart welke zelfstandigen worden ingehuurd, welke werkzaamheden zij verrichten en onder welke omstandigheden zij dat doen. Besteed daarbij in het bijzonder aandacht aan langdurige samenwerkingen, zelfstandigen die structureel onderdeel uitmaken van de organisatie en situaties waarin de opdrachtgever in belangrijke mate bepaalt hoe, waar en wanneer het werk wordt uitgevoerd. Beoordeel vervolgens of de bestaande overeenkomsten en de feitelijke werkwijze nog met elkaar overeenstemmen. Waar mogelijk kunnen aanpassingen worden doorgevoerd in de contractuele afspraken én de dagelijkse praktijk.
De ondernemingsjuristen van The Legal Company hebben ruime ervaring met het beoordelen en vormgeven van arbeidsrelaties en het beperken van juridische risico’s rondom de inhuur van zelfstandigen. Wij kunnen u ondersteunen bij het beoordelen van uw bestaande zzp-contracten, het inventariseren van risico’s en het waar nodig aanpassen van uw overeenkomsten en werkwijze. Neem gerust contact met ons op via info@thelegalcompany.nl of 020-3450152.
Blog van onze ondernemingsjurist mr. Niels Terlouw.